Communicatie met Pubers en Tieners

Wat een metamorfose: als kind vertelde hij je alles. Als tiener vertelt hij je helemaal niks. Wanneer je een gesprek probeert te voeren, krijg je minimale, afgemeten antwoorden of er ontstaat (voor jouw gevoel uit het niets) een heftige woordenwisseling.

Twee factoren die de communicatie op deze leeftijd tot een uitdaging maken:

Het verlangen naar onafhankelijkheid

Een tiener wordt niet in een klap een verstandige volwassene. Hij moet begeleid worden in het beetje bij beetje zelfstandiger worden en leren omgaan met de uitdagingen van het leven. Natuurlijk willen sommige pubers meer vrijheid dan verstandig is, maar er zijn ook ouders die hun kinderen minder vrijheid geven dan ze aankunnen. Dit kan leiden tot veel geharrewar en onrust voor ouders en pubers. Aan de andere kant: we willen ook geen bange vogeltjes die nooit leren dat ze zouden kunnen vliegen. Als je geen grenzen opzoekt, weet je ook niet waar ze zijn en ontplooi en ontwikkel je jezelf niet. Zie grensoverschrijdend gedrag niet meteen als respectloos naar jou toe of een vertrouwensbreuk. Probeer het eens te bekijken als een teken van ontwikkeling: “OK, nu weet je waar je te ver bent gegaan, doe het niet nog eens.” Bespreek serieus, als jullie beiden goed in jullie vel zitten: Waar zou de grens liggen van verantwoordelijk naar onverantwoordelijk? (Bespreken is hierbij niet hetzelfde als opleggen.)

Abstract denken

Kleine kinderen hebben de neiging heel zwart-wit te denken, maar pubers kijken vaak genuanceerder tegen dingen aan. Dat is een belangrijk aspect van abstract denken en het helpt de jongere om een goed oordeelsvermogen te ontwikkelen. Neem het volgende voorbeeld. Voor een klein kind is (nou ja, lijkt, maar daar komt het nog wel achter) eerlijkheid een eenvoudig begrip: “Mama breekt het koekje en we krijgen allemaal evenveel ervan.” Eerlijkheid wordt gereduceerd tot een rekenkundige formule. Pubers komen erachter dat het niet zo eenvoudig ligt. Een eerlijke behandeling is niet altijd gelijk en een gelijke behandeling is niet altijd eerlijk. Doordat een tiener steeds abstracter kan gaan denken, begint hij met zulke ingewikkelde vraagstukken te worstelen. 1 x raden bij wie hij als eerste hierover in discussie gaat: juist, daar waar hij zich veilig voelt.

Handvatten voor ouders

Probeer ontspannen gesprekjes te voeren. Sommige ouders hebben gemerkt dat pubers eerder geneigd zijn zich te uiten wanneer ze samen bezig zijn met koken, een klusje of samen in de auto zitten of naast elkaar fietsen. Praten gaat soms gemakkelijker als je naast elkaar zit in plaats van tegenover elkaar.

Hou het kort. Blijf niet te lang over een onderwerp doorzagen. Zeg op 1 manier wat je wilt zeggen en houd er dan over op. Het is snel te veel. Het meeste van wat je zegt dringt toch pas later door, als je kind alleen is en kan nadenken over wat je zei. Geef hem de kans daarvoor.

Luister en wees flexibel. Luister aandachtig zonder je kind te onderbreken zodat jij goed weet wat precies het probleem is en zodat het kind zich gehoord voelt. Reageer redelijk. Als je star vasthoudt aan regels, zal het kind in de verleiding komen om naar manieren te zoeken om er onderuit te komen. Creatief dat ze dan opeens blijken te zijn! Michael Riera omschrijft het zo in zijn boek “Staying connected to your teenager”: “Dit is het moment waarop kinderen een dubbelleven gaan leiden. Ze vertellen hun ouders wat ze willen horen, maar zodra ze uit het zicht van hun ouders zijn, doen ze gewoon waar ze zin in hebben.”

Blijf rustig. Lieve (17 jaar) “Als mijn moeder en ik een meningsverschil hebben, vat ze alles wat ik zeg verkeerd op. Dan raak ik gefrustreerd en loopt het gesprek op ruzie uit.”

Nu kun je als coach bij zo’n uitspraak op verschillende manieren reageren, bijvoorbeeld haar erop wijzen dat ze op verschillende manieren kan reageren. Dat ze het niet per se tot ruzie hoeft te laten komen. Dat ze in de slachtofferrol zit en zelf de vrijheid heeft om te kiezen hoe ze reageert op de “ongevoeligheid” van haar moeder. De praktijk wijst echter uit dat dit niet de effectiefste en snelste weg is. Voor snel resultaat richt ik me mede tot de opvoeders, jullie dus. Reageer niet te sterk op wat ze zeggen, maar laat merken dat je de gevoelens van je kind begrijpt. Herhaal letterlijk wat je kind zegt, op vragende toon. Geef ruimte door stiltes. In plaats van te zeggen “Oh, daar hoef je je geen zorgen over te maken!” kun je beter zeggen “Ik kan me voorstellen dat je daarmee zit”.

Geef begeleiding, geen commando’s. Het abstracte denkvermogen is net als alle hersenen te trainen, net als spieren. Spieren moeten zelfs getraind worden, anders worden ze ‘slap’. Dus als hij in het leven keuzen of dilemma’s tegenkomt, is het goed om hem vrij te laten in de “oefeningen” zelf uit te voeren, niet voor hem beslissen. Geef hem de kans om zelf met oplossingen te komen. Blijf er wel bij om te zien of er wel wordt nagedacht, of er iets gebeurt.

Voor jongeren

Wil je graag dat je ouders je meer vrijheid geven? Zou je willen dat ze je echt bedrepen? Als je dat wilt bereiken, kun je het ze makkelijker maken. Hoe? Door ze te vertellen wat er in je leven gebeurt. Wees open tegen ze. Als jij dingen verzwijgt, krijg je niet hun volledige vertrouwen – en dat vertrouwen heb je nodig om meer vrijheid te krijgen. Waar het om gaat is dat je de communicatie niet alleen aan je ouders moet overlaten. Doe zelf ook je best. Vertel je ouders wat je hebt meegemaakt en vraag je ouders ook hoe hun dag was. En als je een klacht hebt, leer dan om daar op een respectvolle manier over te praten. Communiceren is een vaardigheid die je echt constant nodig hebt in je leven. Begin vandaag nog met oefenen!

Mocht je nog vragen hebben over de communicatie met pubers of lukt het niet helemaal de handvatten toe te passen? Mail of bel me dan, wie weet heb ik een oplossing of kan ik je helpen!